محصولات باغی, مطالب آموزشی

بيماری باكتريايی زعفران

بخش اول: اطلاعات بيماری

اهميت و ضرورت:

زعفران (Crocus sativus L) از تيره زنبقيان (Iridaceae)، از گياهان بومی فلات ايران است. زعفران گياهی است كه در مناطق خشك و نيمه گرمسير رشد مي كند. گرچه در شرايط متنوع آب و هوايی رشد می كند ولی در مناطقی كه آب و هوای معتدل، تابستان های خشك و زمستان های ملايم داشته باشد رشد مطلوب تری دارد و كيفيت محصول آن بهتر است. كمربند كشت زعفران در جهان بين عرض های جغرافيايی 30 تا 40 درجه شمالی است. بيش از 91 درصد از كل توليد زعفران دنيا در ايران توليد مي شود كه بخش اعظم آن مربوط به دو استان خراسان رضوي و خراسان جنوبي است. با نگاه به روند تغييرات سطح زير كشت زعفران در سال های اخير نشان می دهد كه كشت اين محصول به شدت افزايش يافته است به طوری كه در 10 سال گذشته سطح زير كشت اين محصول در كشور از حدود 85 هزار هكتار در سال 1386 به 108 هزار هكتار در سال 1396 رسيده است كه افزايش نزديك به دو برابر را نشان می دهد. در چند سال اخير، توسعه سطح زير كشت زعفران و وجود سيستم تك كشتي در بسياری از مناطق تحت كشت زعفران به ويژه در دو استان خراسان رضوي و خراسان جنوبي، سبب شد شاهد بروز برخي عوامل بيمارگر نو ظهور از جمله بيماری باكتريايی بورخلدريا گلاديولی (Burkholderia gladioli) باشيم.

معرفی بيماری و دامنه ميزبانی:

از مهمترين بيماری های باكتريايی خسارت زا روی زعفران می توان به Bacillus croci و Burkholderiaii gladioli pv. gladioli اشاره كرد. باكتری  Burkholderia gladioli pv. gladioli برای اولين بار در سال 1921 توسط McCulloch، جداسازی شد. بيماری زايي اين باكتریی روی گلايول (.Gladiolus spp) و زنبق ( Iris spp) هم به اثبات رسيده است (1984, Palleroni). جنس بورخلدريا (Burkholderia) بيش از 40 گونه دارد كه در محيط های مختلفی از جمله خاك، آب، ريزوسفر ريشه و بدن انسان وجود دارد. جنس بورخلدريا غالبا در خاك به صورت ساپروفيت بسر می برد. بورخلدريا گلاديولی (B.gladioli) گونه ای ناهمگون با تغييرات ژنتيكی و فنوتيپی است. تفاوت آنها صرفا براساس قدرت بيماريزايی آن است. اين گونه به سه پاتوار براساس دامنه ميزبانی شان (pv. gladioli ،pv. alliicola ،pv. agaricicola) تقسيم می شود (Young et al., 1996). اين باكتری تاكنون از روی پياز خوراكي و زعفران (2011 .,Fiori et al) گلايول و زنبق (2003, Coenye and Vandamme)، ذرت (Lu, 2007) و برنج (2009 .,Ura et al., 2006; Nandakumarf et al) به عنوان عامل بيماری زا گزارش شده است.

نحوه خسارت:

فصل رويش گياه زعفران بسته به نوع اقليم منطقه تقريبا از نيمه مهرماه شروع شده و تقريبا تا ارديبهشت ماه و حداكثر خرداد ماه سال آينده ادامه پيدا می كند. علائم خسارت بيماری باكتريايی بورخلدريا گلاديولی (B. gladioli)، در طی فصل زمستان تقريبا بهمن ماه مزارع زعفران دچار زردی و خزان برگ ها قبل از موعد می شوند. بورخلدريا گلاديولی (B. gladioli) عامل باكتريايی پوسيدگی نرم جوانه های تازه و همچنين برگ های تازه زعفران است. روی برگ ها و پياز زعفران ايجاد لكه می كند و در طی فصل زمستان باعث خزان قبل از موعد و زرد شدن برگ ها می شود. اين عامل باكتريايی به شدت ميزان گلدهی را كاهش می دهد. همچنين اين بيماری، در طی فصل پاييز قبل از گلدهی آغاز و علائم آن به صورت پوسيدگی غلاف سفيد رنگ جوانه اوليه زعفران مشاهده می شود. برخي پياز هايی كه از زمين بيرون آورده می شوند دارای علايم پوسيدگی روی چمچه ( مجموعه برگ و گل زعفران كه در يك پوشش يا غلاف سفيدرنگ قرار می گيرند) هستند كه بتدريج قهوه ای تا قرمز و باعث خشكيدگی و لهيدگی آن می شوند. اين امر باعث می شود كه گل های زعفران و برگ ها نتوانند از خاك بيرون آمده و در زير خاك باقی می ماند. گاهی ساقه گل نيز می پوسد. عامل بيماری باعث كاهش گل و كاهش عملكرد می شود.

بخش دوم: دستورالعمل اجرايی كنترل

پايش و رديابی:

در طی ساليان اخير، با توجه به افزايش سطح زيركشت زعفران در دو استان خراسان رضوی و استان خراسان جنوبی و جابه جايی پياز از اين مناطق به ساير استان های كشور، احتمال ورود، استقرار و گسترش اين بيماری به ساير مناطق وجود دارد. از اين رو لازم است در طی فصل جابه جايی پياز، بازرسی های لازم براي استفاده از پيازهای عاری از هر نوع بيماری انجام گيرد و نمونه های مشكوك به آلودگی برای كاشت استفاده نشوند.

توصيه های اجرايی قبل از كاشت زعفران:

1. در فصل جابه جايی پياز، اطلاع رسانی كافی برای جلوگيری از توزيع پيازها از مناطق آلوده به ساير مناطق انجام گيرد.
2. قبل از انتقال پيازها توصيه می شود در مبداء پيازهای سالم و فاقد لكه های تيره انتخاب شوند. به عبارت ديگر، پيازهای سالم و عاری از بيماری، از مزارع غيرآلوده تهيه شود.
3. خاك گيری و پوشال گيری اطراف پياز زعفران با استفاده از دستگاه سورتينگ توصيه می شود. همچنين قبل از كاشت، سورت كردن پيازهای زعفران سالم از آلوده توصيه می شود. سلامت ظاهری پياز ها مورد توجه قرار گيرد و فاقد هر گونه لكه، حفره، پوسيدگی باشند.
4. در موقع حمل پيازها از مبداء تا مقصد، پيازها بوسيله كيسه های توری شكل يا جعبه های مناسب، بسته بندی و بلافاصله به مقصد و زمين اصلي منتقل و بلافاصله كاشته شوند. همچنين از انتقال فله ای پيازها به ساير مناطق جلوگيری بعمل آيد.
5. توصيه می شود بيرون آوردن پيازها از داخل خاك، به صورت خشك (خشك كن) انجام گيرد. از آبياری مزرعه قبل از كندن پيازها برای سهولت در كندن جدا خودداری شود. اين پيازها به دليل وجود رطوبت دچار خسارت پنهان شديدی می شوند.
6. پيازهای برداشت شده از زمين برای كشت مجدد بايد در شرايط انباری مطلوب قرار گيرند. رطوبت و گرمای زياد در انبارها باعث شدت آلودگی های پياز زعفران می شود.
7. خاك های سنگين به دليل حفظ بيشتر رطوبت شرايط زيستی بهتری را براي رشد عوامل خسارت زا فراهم می كنند. توصيه می شود تهيه پياز زعفران از چنين خاك هايی با دقت بيشتری انجام شود.

توصيه های اجرايی در زمان كاشت زعفران:

1. توصيه می شود از زمان برداشت پياز تا كاشت در زمين جديد (حتی با شرايط بسته بندی و نگهداری مطلوب)، در حداقل زمان ممكن صورت پذيرد و از طولانی شدن اين زمان اكيدا خودداری شود.
2. باكتری عامل بيماری از طريق خاك، آب آبياری و ادوات كشاورزی قابليت انتشار دارد، از اين رو تا حد امكان از جابه جايی خاك آلوده جلوگيری بعمل آيد.
3. پيازهايی كه برای كاشت استفاده می شوند بايستی دارای وزن بيش از 8 گرم و داراي جوانه انتهايی سالم و بدون پوسيدگی باشند. كاشت به صورت رديف كاری (تسبيحی) با فاصله بين رديف ها 25 سانتی متر و روی رديف ها 5 سانتی باشد تا بوته های زعفران از نور و فضای مناسب برخوردار شوند.
4. موقع كاشت، عمق كاشت بسته به بافت خاك 18 تا 20 سانتی متر باشد. بسته به اقليم، سرمای محيط و بافت خاك، عمق كاشت می تواند بيشتر باشد.
5. بلافاصله پس از كاشت به هيچ عنوان آبياری انجام نشود و آبياری پس از كاشت، به زمان متداول اولين آبياری منطقه در پاييز موكول شود.
6. از آبياری بي رويه و خارج از عرف مزارع زعفران اجتناب شود. همچنين از آبياری تابستانه و همچنين استفاده بيش از حد از كودهای ازته بايد اجتناب شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *