محصولات گلخانه ای, مطالب آموزشی

بيد سيب زمينی

بخش اول: اطلاعات آفت

اهميت و ضرورت:

بيد سيب زمينی از مهمترين آفات سيب زميني در دنيا بوده و در بسياري از مناطق معتدل و گرمسيری انتشار دارد. موطن اوليه اين آفت آمريكای جنوبي است. اما با توسعه كشت سيب زمينیی جمعيت آن افزايش يافته و با انتقال و جابجايي غده هاي سيب زمينی به ديگر مناطق و كشورها منقل شده است. براي اولين بار در سال 1364 از مزارع سيب زميني كرج گزارش شده است. گياهان خانواده سولاناسه اعم از غدهدار و بدون غده (سيب زميني، گوجه فرنگي، بادمجان و توتون)، گل اطلسي، تاجريزي و تاتوره ميزبانهاي اين آفت هستند. لارو اين پروانه با تغذيه از برگ، دمبرگ، ساقه و مخصوصا غده سيب زمينی خسارت زيادی به محصول سيب زمينی وارد ميآورد. از نظر اقتصادي پس از حشرات ناقل ويروسهاي سيبزميني در مرتبه دوم اهميت قرار دارد. خسارت بيد سيب زمينی از مزرعه شروع شده و در انبـار با ايجاد دالانهاي تغذيهای لاروی داخل غده هاي سيب زميني تشـديد ميشود. ايـن آفـت در منـاطق گرمسيری خسارت شديدی را روی شاخ و برگ گياه سـيب زمينـی وارد ميكند.

شكل شناسی:

حشره كامل: پروانه ای است با بالهای باريك و كشيده، عرض بدن با بال های باز 15- 14 ميليمتر است. رنگ بدن قهوه ای تا خاكستری روشن با تعدادی نقطه های سياه يا قهوه ای تيره، حاشيه خارجي بالهای جلو در انتها به تعدادی موی بلند ختم ميشود. شكم در حشره بالغ ماده، متورم ولي در حشره نر باريك و كشيده و در انتها قدري پهن شده كه به اين وسيله ميتوان حشره بالغ نر و ماده را از همديگر تشخيص داد. تخم: تخم ها تقريباً تخم مرغي شكل و اندازه تقريبی آن 0/5 ميليمتر است. رنگ تخم در ابتدا سفيد تا زرد بوده و به تدريج كه به مرحله تفريخ نزديك ميشود به رنگ آبي تيره در ميآيد. محل تخم ريزي در زير برگها و گاهی روی برگ و ساقه بوده و در انبار معمولاً در گودی های روی غده سيب زمينی نيز ديده ميشود. لارو: طول بدن در لارو كامل 12- 10 ميليمتر و به رنگ سفيد متمايل به صورتی و گاهی به سبز روشن و با سر قهوه ای ديده مي شود. لاروها در صورتي كه از برگ و يا ساير اندامهای هوايی سيبزمينی تغذيه كرده باشند به رنگ سبز و در صورتی كه از غده تغذيه كرده باشند به رنگ كرم با هال های صورتی درميآيند. شفيره: در ابتدا قهوه ای روشن ولي بتدريج به رنگ قهوه ای براق و تيره در ميآيد. شفيره در داخل محفظه ای كه از ذرات خاك بهم چسبيده درست شده، قرار دارد.

زيست شناسی و خسارت:

بيد سيب زمينی يكی از زيانبارترين آفات سيب زميني در اكثر مناطق كشت اين گياه به ويژه نواحي گرم دنيا ميباشد. زمستانگذرانی اين آفت عمدتاً به صورت لارو در درون غده های سيب زميني باقيمانده در داخل خاك و يا شفيره در داخل خاك است و با گرم شدن تدريجی هوا لاروها از غده خارج شده و در نزديك سطح خاك به شفيره تبديل ميشود. حشرات بالغ موقع ظهور عموما از نظر جنسی كامل هستند. به طوري كه به فاصله كمي پس از ظهور آماده جفتگيری ميشوند. اين آفت حشره ای است شب پرواز كه جفتگيری و ديگر فعاليتهای آن در تاريكي انجام ميشود. پـروانـه هـا بـه بـاد حساسيت دارند، به طوري كه هنگام باد، كمتر پرواز ميكنند. در فصل بهار و تابستان لاروهاي اين آفت برگها، دمبرگها و ساقه سيب زمينی را مورد حمله قرار داده و سبب خشك شدن برگ و ساقه ميشوند. (در اواخر تابستان و اوايل پاييز پس از تشكيل و رشد غده ها، حمله آفت متوجه غده ها ميشود. لاروها پس از ورود به غده، از طريق تغذيه از محتويات غده ها، دالانی در داخل آن ايجاد ميكنند كه انباشته از فضولات لاروی است. معمولا غده های آلوده به دليل ورود و رشد عوامل ساپروفيت، پوسيده و فاسد شده و آبكی شدن غده ها را به دنبال دارد كه به اين ترتيب ميزان خسارت تشديد مي شود. تراكم جمعيت لاروها روی شاخ و برگ و غده ها در حاشيه مزرعه، بيشتر از قسمت مركزی مزرعه است. (تخم ريزي حشرات ماده بيشتر در حاشيه مزرعه است). لاروها پس از رشد كامل و طي 5 سن لاروي از غده بيرون آمده و در روی غده ها، كيسه ها و يا قفسه های داخل انبار تبديل به شفيره ميشوند. آستانه دمايی فعاليت اين حشره 13 درجه سانتيگراد است. بنابراين درجه حرارت انبار براي نگهداری سيب زميني بايد زير 10 درجه سانتيگراد تنظيم شود، تا از تفريخ تخم های بيد جلوگيری شده و فعاليت دوره لاروی كند شود.

روشهای شناسايی:

1- وجود علائم خسارت لاروی به صورت خشك شدن ساقه و برگها
2- تخمگذاري به صورت انفرادی يا دسته جمعی در زير برگها و گاهي روي برگها و در غده های سيب زميني در محل گوديهای روی غده ها
3- مشاهده دالانهايي روی غده ها و فضولات لاروی در محل فعاليت لاروها
4- وجود حفرههای سياه و دالانها روی غده های آلوده به لارو

روشهای پايش و رديابی:

1- بررسي غدهه ای در سطح خاك و برش آنها (بررسي علايم اوليه خسارت لاروها درون غدههای سيب زمينی)
2- نظارت منسجم بر مزارع و استفاده از تله هاي فرمونی يا نوری
3- بازديد و كنترل تله ها يك بار در هفته جهت رديابي و تعيين تراكم جمعيت و تعيين زمان مناسب مبارزه

مديريت آفت در مزرعه:

روشهای كنترل زراعی:

1- رعايت تناوب زراعی با گياهان غير ميزبان مانند گندم، جو، چغندرقند، كلزا، يونجه و آفتابگردان.
2- كاشت غده های بذری سالم و بدون آلودگي به آفت در عمق مناسب حدود 15-12 سانتی متری با توجه به بافت و شرايط رطوبتی خاك و تاريخ كاشت.
3- شخم عميق پس از برداشت.
4- مديريت عمليات خاك ورزی و بستر سازي در شرايط رطوبتی مناسب جهت جلوگيری از تشكيل كلوخ و سله بستن در مزرعه
5- يخآب زمستانه
6- كشت و برداشت زود هنگام
7- جمع آوری و از بين بردن غده های باقيمانده در سطح مزرعه و داخل خاك
8- در مناطق دارای آلودگي بالا، استفاده از ارقام زودرس مانند دراگا، آگريا و مارفونا (با توجه به سازگاري رقم با شرايط اقليمي منطقه)
9- خاكدهي بوته ها در زمان و شرايط رطوبتي مناسب (به خصوص آخر فصل)
10- كاهش خسارت در كشت مخلوط سيب زمينی با فلفل (Capsicum) ، پياز يا نخود فرنگی و كشت مخلوط گوجه فرنگی با پياز و سير نسبت به كشت تك محصولی اين محصولات
11- آبياری مناسب مزرعه با اجرای سيستمهای آبياری بارانی و قطرهاي (آبياری پشته ها يك ساعت پس از حذف اندامهاي هوايی به منظور كاهش موقت تركهای سطح پشته ها تا زمان برداشت و كاهش نفوذ و دسترسي آفت به غده ها و تخمگذاری روی آنها)
12- سرزنی بوته ها و جمع آوری غده های نمايان در سطح خاك
13- برداشت به موقع محصول و حمل سريع آن به انبار

روشهای كنترل غير شيميايی (Non Chemical Control)

شكار انبوه:

نصب تله های فرمونی يا نوری به منظور شكار انبوه شب پره ها: تعداد 30 تله در هكتار در ارتفاع 30 سانتي متر از سطح خاك و در جهت شمالی – جنوبي نصب شود. اين روش، مكمل خوبی برای ساير روشها بوده و مخصوصا زماني كه هنوز جمعيت آفت كم است می تواند موثر باشد.

روشهای كنترل شيميايی ( Chemical Control):

در صورت بالا بودن جمعيت آفات و عدم كفايت روش های ذكر شده براي كنترل آفت، می توان از آفتكش توصيه شده به شرح ذيل استفاده كرد:
پيرترين (%0.1 WP) با غلظت 3 كيلوگرم در تن

مديريت در زمان انبارداری:

1- بررسی دقيق محصول قبل از انبار كردن، درجه بندي، جداسازي و دفن كردن تمامی غده های آلوده به بيد سيب زمينی و ساير آلودگی ها
2- قراردادن غده های سالم در كيسه های نو و بدون آلودگی جهت نگهداری و انتقال به انبار
3- نگهداری غده ها در سردخانه های با دمای كنترل شده 10- 8 درجه سانتی گراد برای غده های مورد استفاده در مصارف خوراكی و صنايع فرآوری و دمای 5- 4 درجه سانتی گراد برای غده های مورد استفاده به عنوان غده های بذری
4- در صورت استفاده از انبارهای سنتی، تميز و ايزوله بودن انبار
5- نصب تله های فرمونی در انبار جهت شكار شب پره های نر (به ازای هر 10 متر مربع يك عدد تله فرمونی در ارتفاع 50 سانتيمتر بالاتر از محموله های انبار شده)
6- استفاده از روشنايی ضعيف در فضای انبارهای نگهداری غده های بذری به منظور جلوگيری از تخمريزی حشرات بالغ
7- پوشاندن كيسه ها به وسيله بقايای گياهان دوركننده مانند برگهای خشك شده اكاليپتوس و گونه ای از گياه شاه پسند
8- بررسی غده های موجود در انبار هر دو هفته يكبار و جداسازی غده هايي كه سطح آنها سوراخ بوده يا غده های پوسيده

توجه: برای دستيابی به كنترل موفقيت آميز آفت، به كارگيری توام راه كارهای مديريتی در مزرعه و انبار ضروری ميباشد. اگر راه كارهای موجود در سطح مزرعه به كار گرفته شود ولی محصول در انبارهای نامناسب در مناطق آلوده و بدون رعايت نكات توصيه شده نگهداری شوند ايجاد آلودگی و خسارت در مراحل انبارداری قابل توجه خواهد بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *