محصولات زراعی, مطالب آموزشی

اسکلروتینیای کلزا

اطلاعات آفت:

پوسیدگی اسکلروتینایی یا پوسیدگی سفید، یکی از بیماریهايی شایع بسیاری از گیاهان زراعی ایران است و طیف وسیعی از دانه های روغنی، از جمله سویا، آفتابگردان، کنجد، کلزا و کاهو، شبدر، یونجه، نخود، گوجه فرنگی، سیب زمینی و … را مورد حمله قرار می دهد. اسکلروتینیا در کشور های اروپایی ( آلمان و فرانسه که از نقاط مهم تولید کلزا است )، چین، هندوستان، کانادا و ایالات متحده عامل خسارت در درجات مختلف به گیاه کلزا می باشد.

اهمیت و ضرورت:

این بیماری یکی از خسارتزاترین بیماريهای کلزا به ویژه در استانهای شمال کشور میباشد (افشاري آزاد، 1380). در سال 1377 این بیماری برای اولین بار روی کلزا از گیلان روی رقم ریجنت که رقمی حساس به بیماری در عین حال ورس پذیر است گزارش گردید. نکته مهم امکان آلودگی چهار دانه روغنی متفاوت از چهار خانواده کاملا” متمایز و متفاوت است. با توجه به زمان و شرایط آلودگی مقدار محصول در اثر بیماری از طریق کاهش وزن هزار دانه و ریزش محصول از غلافهای بیمار زودتر از معمول رسیده کاهش می یابد. هر دو عارضه تابع عوامل متعددي مانند: مقاومت، حساسیت یا تحمل گیاه زمان آلودگی، درجه حرارت و رطوبت محیط، تراکم گیاه، میزان و نوع علفهاي هرز، حالت ایستادگی گیاه (خوابیدگی، ایستادگی و خمیدگی) و میزان کود ازته می باشد.

نحوه خسارت:

اولین نشانه های بیماری لکه های لهیده در روی برگ و ساقه است که اغلب از نقاطی که گلبرگها ریخته با ساقه یا برگ تماس پیدا می کند شروع می شود. لکه هاي سفید خاکستری گسترش یافته و گاه بصورت حلقه هایی دور تا دور ساقه را فرا می گیرد. ساقه هاي آلوده (بیشتر در قسمت پایین) ظاهر لهیده پیدا کرده و بافتهای بیرونی چروکیده به نظر میرسد. مرگ ساقه و رسیدن پیش از موعد نتیجه پیشرفت بیماری است گیاهانی که در هنگام گل آلوده شوند یا بذر تولید نمی کنند و یا ارتباط آوندی ریشه با اندامهای بالا قطع شده و رسیدن پیش از موقع Prematureing در اندامهای فوقانی ظاهر می شود و متناسب با توسعه آلودگی بخشی یا تمام گیاه خشک می شود.

روشهای شناسایی:

اولین علایم بیماری بعد از ریزش گلبرگها روي پهنک برگها. محل انشعاب یا اتصال دمبرگ به ساقه ظاهر میشود. در محل آلودگی، نخست لکه هاي بیشکل آبسوخته به وجود میآید، سپس پوشش سفید رنگ پنبه مانندي متشکل از ریسه های قارچ در سطح لکه ها ظاهر میشود. محل آلودگی در اثر فعالیت قارچ پوسیده و متلاشی میشود. علایم بیماری ممکن است روی تمام اندامهای هوایی گیاه ظاهر شود، اما خسارت شدید زمانی اتفاق میافتد که بخشهای پائین ساقه مورد حمله قرار گیرند. محل آلودگی روی ساقه پوشیده از ریسه های سفید قارچ میشود و به تدریج دور تا دور ساقه را احاطه میکند. در صورت شدید بودن پوسیدگی، ممکن است ساقه در محل آلودگی بشکند. بخشهای واقع در بالای محل آلودگی خشک میشوند. آلودگی در همه قسمتهای هوایی و بوته ها به ویژه در قسمتهاي متراکم مزرعه یا قسمت ورس کرده مشاهده می شود در صورت شکافتن ساقه هاي تو خالی گیاه بیمار، توده سفید پنبه اي شکل قارچ دیده می شود که در درون آن اغلب اجسام سخت سیاهرنگ بنام اسکلروت (سختینه) تشکیل می گردد. اسکلروت ها ممکن است بر روي پوسیدگی هاي سفیدي که در روي ساقه ایجاد شده دیده شود (بویژه در شرایط رطوبت زیاد) اسکلروتها به شکل گرد، کشیده، یا غیر منظم باشند و طول آنها حدود 1 تا 2 سانتیمتر است.

چرخه بیماری:

عامل بیماري اسکلروتینیا قارچی از آسکومیستها با نام علمی Sclerotinia sclerotiorum  می باشد. این قارچ زمستان را در خاك یا بقایاي گیاهی بصورت اسکلروت (سختینه) می گذراند. اسکلروت ممکن است همراه بذر نیز جابجا شود. اسکلروتها در حقیقت حالت خواب (غیرفعال) و مقاوم قارچ می باشند که می توانند سه تا پنج سال یا بیشتر در خاك زنده بمانند. با مساعد شدن شرایط محیطی (شامل رطویت خاك و محیط و حرارت ملایم) اسکلروتها در بهار در سطح یا عمق دو سانتیمتري خاك جوانه زده اندام کوچکی شبیه قارچ هاي خوراکی تولید می کنند که آپوتیس نامیده می شوند. آپوتیس ها معمولا هم زمان با شروع گلدهی کلزا تشکیل شده و اسپورهاي هوازاد یا آسکوسپر تولید می کنند که همراه جریانات هوا تا چند کیلومتر جابجا می شوند. آسکوسپورها منبع آلودگی گیاه میباشند. آسکوسپورها نخست روي گلبرگهاي پژمرده جوانه زده و آنها را آلوده میکنند. گلبرگهاي آلوده پس از افتادن روي برگها یا محل اتصال برگها به شاخه ها موجب آلودگی محل تماس میشوند. به دنبال آن آلودگی به شاخه ها و ساقه اصلی سرایت کرده و گسترش پیدا میکند.

روشهای پایش و ردیابی:

ارزیابی بیماری:

بر اساس بررسی های انجام یافته میزان و درصد خسارت بیماری با زمان، مکان و بسیاري عوامل دیگر بشدت تغییر می کند معمولا” درصد خسارت بسیار کمتر از درصد آلودگی بوته ها می باشد و بیشتر بشدت آلودگی و زمان آلودگی بستگی دارد. توجه و آشنایی با این موارد در زمان مبارزه و تکرار آن موثر می باشد. تخمین و ارزیابی درصد آلودگی از دو طریق صورت می گیرد: الف) تخمین و ارزیابی شمارش گیاهان آلوده و تعیین درصد آلودگی به بیماري ب) تخمین درصد بخش هاي آلوده شده بعد از تعیین میزان آلودگی در نمونه هاي انتخابی از معادله : Q=(n 0)+(n 10) +(n 20) +…..(n 100) /n ، در آن n تعداد بوته هاي نمونه خسارت دیده در درصد معین و اعداد از 0-100 میزان آلودگی بوته می باشد.

کنترل زراعی و بهداشت گیاهی:

با توجه به چرخه بیماري و کثرت میزبان ها در محصولات زراعی و نقش علف های هرز هم خانواده در انتقال بیماري از سالی به سال دیگر، کنترل بیماري داراي دشواري خاصی است.
روشهای زراعی براي کاهش خسارت بیماري:
1- شخم بلافاصله بعد از برداشت محصول کلزا
2- غرقاب اراضی
3- تناوب 4-3 ساله با گیاهان غیر میزبان
4- کاشت بذور سالم، گواهی شده و فاقد اسکلروت
5- استفاده از ارقام غیرحساس و متحمل (در حال حاضر همه ارقام تجاري پرمحصول کلزا حساس به اسکلروتینیا میباشند)
6- پرهیز از کاشت ارقام حساس به ورس یا خوابیدگی
7- انتخاب تاریخ کاشت مناسب با توجه به شرایط منطقه براي فرار از بیماري با اختلال در شرایط ایجاد بیماري
8- مصرف بهینه ازت و افزودن مواد آلی به خاك
9- مدیریت و کنترل علفهاي هرز بویژه علفهاي هرز هم خانواده
10- تراکم کشت مناسب
11- برداشت زودتر مزارع سالم از مزارع آلوده (در صورت امکان) براي کاهش انتقال الودگی از مزارع آلوده به سالم

کنترل شیمیایی:

با توجه به اینکه آلودگی از مرحله گلدهی به بعد اتفاق میافتد، ضد عفونی بذر با قارچکشها تاثیري در جلوگیري از بیماري ندارد. مصرف یکی از قارچکشهاي زیر در مراحل 20 تا 50 درصد گلدهی کلزا و قبل از شروع آلودگی با یکی از سموم اشاره شده ذیل توصیه میشود.
تبوکونازول (Tebuconazole (250 EW به میزان 1 لیتر در هکتار
رورال تی اس (Rovral TS (5.52% WP به میزان 1 کیلوگرم در هکتار (توصیه موسسه گیاهپزشکی)
آلتوکمبی (Alto combi (420 SC به میزان 1/5 لیتر بر هکتار

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *